Το Παρατηρητήριο για την Πειρατεία του ΟΠΙ συγκεντρώνει σε ένα σημείο βασικές πληροφορίες για την κατανόηση και αντιμετώπιση της πειρατείας στην Ελλάδα:
- Παρουσιάζει το ισχύον εθνικό, ενωσιακό και διεθνές νομικό πλαίσιο
- Εξηγεί τον ρόλο και τη λειτουργία της ΕΔΠΠΙ
- Περιλαμβάνει μελέτες της ΕΕ, δεδομένα και τάσεις
- Αναδεικνύει τις δράσεις του ΟΠΙ κατά της πειρατείας
- Παρέχει χρήσιμους συνδέσμους για περαιτέρω ενημέρωση
- Εισαγωγή
Τι εννοούμε με τον όρο πειρατεία;
Η πειρατεία, όρος που εκφράζει στην καθομιλουμένη την έννοια της προσβολής των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων, αναφέρεται στην αναπαραγωγή, διανομή, πώληση ή παρουσίαση στο κοινό μη εξουσιοδοτημένων αντιγράφων ή μεταδόσεων υλικού προστατευόμενου από την πνευματική ιδιοκτησία, τόσο σε φυσική όσο και σε ψηφιακή μορφή.
Η πειρατεία στην πνευματική ιδιοκτησία εκδηλώνεται με διάφορες μορφές και αφορά κυρίως στον τομέα της μουσικής, των οπτικοακουστικών έργων, των προγραμμάτων Η/Υ, των εκδόσεων, των ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών, καθώς και των αθλητικών και άλλων ζωντανών εκδηλώσεων, η παράνομη μετάδοση των οποίων αποτελεί ιδιαίτερα αυξανόμενο φαινόμενο.
Γιατί η πειρατεία ως φαινόμενο απασχολεί τις παγκόσμιες οικονομίες;
H πειρατεία έργων ή αντικειμένων προστασίας που προστατεύονται με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας αποτελεί ένα παγκόσμιο φαινόμενο, που έχει αποκτήσει ανησυχητικές διαστάσεις.
Η ευρεία διαθεσιμότητα παράνομων υπηρεσιών streaming, πλατφορμών IPTV, εφαρμογών διανομής μη εξουσιοδοτημένου περιεχομένου, καθώς και εργαλείων stream-ripping και cyberlockers, έχουν συμβάλει σημαντικά στην εξάπλωση πειρατικών πρακτικών στην ψηφιακή εποχή.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αυξανόμενη πειρατεία αθλητικών και άλλων ζωντανών εκδηλώσεων μέσω παράνομων IPTV υπηρεσιών και πλατφορμών streaming σε πραγματικό χρόνο, η οποία πλήττει σημαντικά τη χρηματοδότηση του αθλητισμού και των πολιτιστικών θεσμών.
Παράλληλα, η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, δημιουργεί νέες μορφές αναπαραγωγής και εκμετάλλευσης προστατευόμενου περιεχομένου, θέτοντας πρόσθετες προκλήσεις για την προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων.
Λόγω της υψηλής αξίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, η παραβίασή τους αποτελεί προσοδοφόρα εγκληματική δραστηριότητα, η οποία προκαλεί σημαντικές ζημίες στους δημιουργούς και στους δικαιούχους των δικαιωμάτων και στην οικονομία γενικότερα.
Στην Έκθεση για την Κατάσταση σχετικά με την Παραβίαση των Δικαιωμάτων Διανοητικής Ιδιοκτησίας για το 2020 (Status Report on IPR Infringement 2020), του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της ΕΕ (EUIPO), αναφέρεται ότι η παρουσία προϊόντων παραποίησης/απομίμησης στην αγορά συνεπάγεται για τις κυβερνήσεις των κρατών μελών της ΕΕ απώλεια εσόδων λόγω μείωσης των εσόδων από την άμεση και την έμμεση φορολογία, καθώς και από τη μη καταβολή εισφορών κοινωνικής ασφάλισης από τους παράνομους κατασκευαστές, η οποία ανέρχεται σε 15 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.
Η πιο πρόσφατη μελέτη του EUIPO για την παραβίαση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στο διαδίκτυο (2024), η οποία αναλύει δεδομένα για την περίοδο 2017-2023, επιβεβαιώνει ότι το φαινόμενο παραμένει εκτεταμένο, καταγράφοντας μεταξύ άλλων αύξηση 10% στις επισκέψεις σε πειρατικές πλατφόρμες IPTV.
Σύμφωνα, επίσης, με τον Κατάλογο Παρακολούθησης Παραποίησης και Πειρατείας (Counterfeit and Piracy Watch List 2025) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρατηρήθηκε και καταγράφηκε μια ανοδική τάση του φαινομένου της πειρατείας, με αρκετές μελέτες να επισημαίνουν το σοβαρό αρνητικό οικονομικό αντίκτυπο που έχει στις δημιουργικές βιομηχανίες. Καταδεικνύουν τις τάσεις της διαδικτυακής πειρατείας καθώς και την ανταπόκριση του κοινού, με τη μεγαλύτερη αύξηση να εντοπίζεται στον τομέα του λογισμικού και ακολούθως στον τομέα της μουσικής.
Ποιες είναι οι συνέπειες του φαινομένου της πειρατείας;
Συνοπτικά οι συνέπειες του φαινομένου της πειρατείας περιλαμβάνουν τις παρακάτω:
- Απειλή για την προστασία του καταναλωτή
- Κίνδυνοι για την ψηφιακή ασφάλεια των χρηστών (έκθεση σε κακόβουλο λογισμικό, ηλεκτρονική απάτη και υποκλοπή δεδομένων μέσω πειρατικών ιστοσελίδων και εφαρμογών)
- Απώλεια εισοδήματος λόγω μειωμένων εισπράξεων ΦΠΑ και τελωνειακών δασμών
- Απώλεια θέσεων εργασίας
- Μη δυνατότητα ανάπτυξης των σχετικών πολιτιστικών – και όχι μόνο – βιομηχανιών (κίνδυνος απομείωσης των πολιτιστικών αγαθών ελλείψει κινήτρων)
- Μείωση επενδύσεων ξένων κεφαλαίων
- Αδυναμία επιβολής των σχετικών νόμων και εφαρμογής των διεθνών υποχρεώσεων
- Διακύβευση του κύρους της χώρας
- Νομικό πλαίσιο και σχετικό υλικό
Εθνικό
- Διατάξεις του ν. 2121/1993 (α. 63 – 66Δ) – περί πνευματικής ιδιοκτησίας
- Ν. 4481/2017 – περί συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων ΠΙ και συγγενικών δικαιωμάτων
- ΠΔ 131/2003 (α. 11 – 13) – Ενσωμάτωση Οδηγίας για το Ηλεκτρονικό Εμπόριο 2000/31
- Ν. 3377/2005 (α. 11) – περί εξυγίανσης λειτουργίας και ανάπτυξης εμπορίου και αγοράς
- ΥΑ 10100/Δ3B/4020 – για την επιβολή του Διοικητικού Προστίμου
Ενωσιακό
Διεθνές
- Επιτροπή για τη Γνωστοποίηση Διαδικτυακής Προσβολής Δικαιωμάτων Πνευματικής Ιδιοκτησίας και Συγγενικών Δικαιωμάτων (ΕΔΠΠΙ)
Οποιοσδήποτε του οποίου τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ή συγγενικά δικαιώματα προσβάλλονται στο διαδίκτυο (π.χ. δημιουργοί, ερμηνευτές-καλλιτέχνες, εκδότες, οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης, κ.ο.κ.). μπορεί να προσφύγει στην ΕΔΠΠΙ.
Η διαδικασία ενώπιον της ΕΔΠΠΙ συνιστά μία διοικητική διαδικασία, η οποία εντός σύντομου χρονικού διαστήματος (το πολύ εντός 60 ημερών) επιτρέπει σε κάθε δικαιούχο που προσφεύγει ενώπιόν της σε σχέση με την παράνομη διάθεση έργων του στο διαδίκτυο να επιτύχει (εάν η προσφυγή του ευσταθεί) την άμεση απομάκρυνση ή τη διακοπή πρόσβασης στο έργο του ανάλογα με τις περιστάσεις και χωρίς να στερείται του δικαιώματός του προσφυγής στα δικαστήρια.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα μέλη της Επιτροπής, τη διαδικασία υποβολής αιτήματος, τα τέλη εξέτασης και τις αποφάσεις της δείτε: opi.gr/edppi
- Μελέτες
- 2024 – Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο: Έκθεση για τις προκλήσεις και τις καλές πρακτικές για την αποτροπή της χρήσης εφαρμογών και καταστημάτων εφαρμογών (APPS & APP STORES) για δραστηριότητες παραβίασης της διανοητικής ιδιοκτησίας
- 2024 – Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο: Έρευνα των επιχειρηματικών μοντέλων για παραβιάσεις δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας
- 2023 – European Union’s Office for Criminal Justice Cooperation: Advertising-funded digital piracy
- 2023 – EUIPO “Live Event Piracy – Discussion Paper”
- 2022 – European Commission “Study on copyright and new technologies. Copyright data management and artificial intelligence”
- 2022 – Audiovisual Anti-Piracy Alliance (AAPA) “Διαδικτυακή πειρατεία οπτικοακουστικού υλικού. Κίνδυνοι για τους ευρωπαίους καταναλωτές”
Δείτε όλη την μελέτη εδώ. - 2021 – EUIPO “Study on dynamic blocking injunctions in the European Union”
- 2021 – European Audiovisual Observatory “Mapping report on national remedies against online piracy of sports content”
- 2021 – Έκθεση EUIPO «Παραβίαση Δικαιώματων Πνευματικής Ιδιοκτησίας στο Διαδίκτυο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μουσική, Ταινίες και Τηλεόραση (2017-2020), Τάσεις και παράγοντες επιρροής»
Για ολόκληρη την έκθεση (αγγλικά) επιλέξτε εδώ. Για την περίληψη στα ελληνικά επιλέξτε εδώ. - 2020 – Έκθεση: “2020 Status report on IPR Infringement”
Για ολόκληρη την έκθεση (αγγλικά) επιλέξτε εδώ.Για την περίληψη στα ελληνικά επιλέξτε εδώ. - 2019 – WIPO “Study on enforcement measures, especially anti-piracy measures in the digital environment
- 2019 – EUIPO “Illegal IPTV in the European Union”
- 2019 – Έκθεση: “2019 Status report on IPR infringemet”
Για ολόκληρη την έκθεση (αγγλικά) επιλέξτε εδώ. Για την περίληψη στα ελληνικά επιλέξτε εδώ. - 2018 – Case-Law Collection on the Balance between the Right to Information and Fundamental Rights in the European Union – EUIPO
- Δράσεις του ΟΠΙ κατά της πειρατείας
- Σχετικοί Οργανισμοί Συλλογικής Διαχείρισης (ΟΣΔ) και/ή Προστασίας (ΟΣΠ)
- Χρήσιμοι σύνδεσμοι
Ευρωπαϊκή Ένωση
Διεθνή